Ο «πόλεμος των φθηνών drones»: Πώς το Ιράν σπέρνει χάος στη Μέση Ανατολή με όπλα των 20.000 δολαρίων

Περισσότερα από 2.000 χαμηλού κόστους drones έχει εξαπολύσει το Ιράν σε στόχους σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή μέσα σε λίγες ημέρες, επιχειρώντας να προκαλέσει σύγχυση, να εξαντλήσει τα αμυντικά συστήματα των αντιπάλων του και να αυξήσει την πίεση στις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους.

Από το Μπαχρέιν μέχρι το Ντουμπάι, τα drones του Ιράν εμφανίζονται όλο και πιο συχνά στον ουρανό της Μέσης Ανατολής. Και παρ' ότι ο Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει ότι οι αμερικανικές αεροπορικές επιδρομές θα «εξαφάνιζαν πλήρως» το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα, δεν έκανε καμία αναφορά στα drones - ένα όπλο που φαίνεται να έχει αναδειχθεί σε βασικό εργαλείο της στρατηγικής της Τεχεράνης.

Τα λεγόμενα «καμικάζι» drones τύπου Shahed 136 μεταφέρουν εκρηκτικά και καταστρέφονται κατά την πρόσκρουση στον στόχο τους, προκαλώντας σοβαρές ζημιές.

Επιθέσεις σε στρατιωτικούς στόχους και πόλεις

Η πιο φονική επίθεση μέχρι στιγμής εναντίον αμερικανικών δυνάμεων σημειώθηκε όταν drone έπληξε στρατιωτική βάση στο Κουβέιτ, προκαλώντας τον θάνατο έξι Αμερικανών στρατιωτών.

Ωστόσο, αρκετές επιθέσεις έχουν πραγματοποιηθεί και σε αστικά κέντρα, προκαλώντας ανησυχία τόσο στους κατοίκους όσο και στις κυβερνήσεις των κρατών του Κόλπου.

Σε βίντεο που επαληθεύτηκε από το BBC καταγράφεται drone να κατεβαίνει με μεγάλη ταχύτητα και να πλήττει εγκατάσταση ραντάρ στο αρχηγείο του Πέμπτου Στόλου των ΗΠΑ στη Μανάμα του Μπαχρέιν. Η πρόσκρουση προκάλεσε ισχυρή έκρηξη και την κατάρρευση της κατασκευής.

Σε άλλο βίντεο από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, drone χτυπά ξενοδοχείο στο Palm Jumeirah στο Ντουμπάι, προκαλώντας μεγάλη πυρκαγιά και εκκωφαντική έκρηξη που ακούστηκε σε μεγάλο μέρος της πόλης.

Στόχος και οι ενεργειακές εγκαταστάσεις

Ιδιαίτερα σημαντικές ήταν και οι επιθέσεις στον ενεργειακό τομέα της περιοχής. 

Το μεγαλύτερο διυλιστήριο πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας στο Ras Tanura αναγκάστηκε να σταματήσει προσωρινά τη λειτουργία του, μετά από πυρκαγιά που προκλήθηκε από συντρίμμια drone το οποίο καταρρίφθηκε από τα συστήματα άμυνας.

Στο Κατάρ, ο μεγαλύτερος τερματικός σταθμός εξαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στον κόσμο ανέστειλε επίσης τη λειτουργία του, καθώς αποτέλεσε στόχο ιρανικών drones.

Φθηνό όπλο, μεγάλος αντίκτυπος

Παρά τον σχετικά απλό σχεδιασμό τους, τα drones αποδεικνύονται εξαιρετικά αποτελεσματικά.

Το Shahed 136 εκτιμάται ότι κοστίζει μόλις 20.000 έως 50.000 δολάρια - «ψίχουλα» μπροστά στο κόστος των πυραύλων που χρησιμοποιούνται για την αναχαίτισή του.

Ο χαρακτηριστικός βόμβος του κινητήρα τους έχει καταγραφεί σε δεκάδες βίντεο που τραβήχτηκαν με κινητά τηλέφωνα σε διάφορες χώρες της περιοχής.

Σε αντίθεση με πολλά εμπορικά drones, τα Shahed δεν ελέγχονται εξ αποστάσεως κατά τη διάρκεια της πτήσης. Προγραμματίζονται πριν από την εκτόξευση ώστε να ακολουθήσουν συγκεκριμένη διαδρομή μέσω δορυφορικής πλοήγησης.

Με μέγιστη εμβέλεια περίπου 2.500 χιλιομέτρων, ένα τέτοιο drone θα μπορούσε θεωρητικά να πετάξει από την Τεχεράνη έως την Αθήνα.

Δύσκολος στόχος για τα ραντάρ

Παρότι δεν είναι ιδιαίτερα γρήγορα - ειδικά σε σύγκριση με βαλλιστικούς πυραύλους - τα συγκεκριμένα νdrones είναι δύσκολο να εντοπιστούν.

Το μικρό τους μέγεθος και η δυνατότητα πτήσης σε χαμηλό ύψος τα καθιστούν δύσκολα ανιχνεύσιμα από ραντάρ και συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, τα οποία έχουν σχεδιαστεί κυρίως για την αντιμετώπιση πυραυλικών απειλών.

Τα ίδια drones έχουν χρησιμοποιηθεί εκτενώς από τη Ρωσία στον πόλεμο στην Ουκρανία, πλήττοντας πόλεις και ενεργειακές εγκαταστάσεις.

Το Ιράν έχει εξαγάγει τα Shahed στη Μόσχα τα τελευταία χρόνια, ενώ η Ρωσία παράγει πλέον και δικές της παραλλαγές βασισμένες στον ιρανικό σχεδιασμό, όπως αναφέρει το BBC.

Η αμερικανική απάντηση

Σύμφωνα με τον πρώην αξιωματικό του Σώματος Πεζοναυτών των ΗΠΑ και πρώην αξιωματούχο του Πενταγώνου Mick Mulroy, τα drones αυτού του τύπου έχουν αποδειχθεί «εξαιρετικά αποτελεσματικά» σε σύγχρονες συγκρούσεις. Για τον λόγο αυτό, οι ΗΠΑ έχουν αναπτύξει τη δική τους εκδοχή.

Το αμερικανικό drone «Lucas low-cost uncrewed combat attack system» χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά σε πραγματικές επιχειρήσεις τις τελευταίες ημέρες.

Ο επικεφαλής των αμερικανικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, ναύαρχος Brad Cooper, δήλωσε ότι οι ΗΠΑ πήραν τον ιρανικό σχεδιασμό, «τον βελτίωσαν και τον χρησιμοποίησαν εναντίον του Ιράν».

Η «παγίδα κόστους» για τις δυτικές άμυνες

Η κατάρριψη των drones μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους: από συστήματα παρεμβολής GPS και λέιζερ μέχρι πυραύλους που εκτοξεύονται από μαχητικά αεροσκάφη ή αντιαεροπορικά συστήματα.

Ωστόσο, η πιο συνηθισμένη μέθοδος παραμένει η χρήση ακριβών πυραύλων αναχαίτισης.

Όταν το Ιράν εξαπέλυσε εκατοντάδες drones εναντίον του Ισραήλ το 2024, βρετανικά μαχητικά της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας (RAF) κατέρριψαν ορισμένα χρησιμοποιώντας πυραύλους που κοστίζουν περίπου 200.000 λίρες ο καθένας.

Η αναλογία κόστους είναι εμφανής: ένα drone αξίας λίγων δεκάδων χιλιάδων δολαρίων μπορεί να απαιτήσει πυραύλους πολλαπλάσιας αξίας για να καταρριφθεί.

Σύμφωνα με τον αναλυτή Nicholas Carl του think tank «American Enterprise Institute», αυτή η «φθορά» των αποθεμάτων αναχαίτισης αποτελεί βασικό στοιχείο της ιρανικής στρατηγικής.

Στρατηγική πίεσης και ψυχολογικός πόλεμος

Πέρα από τη στρατιωτική διάσταση, οι επιθέσεις με drones φαίνεται να εξυπηρετούν και έναν ευρύτερο στόχο: την άσκηση ψυχολογικής πίεσης.

Όπως επισημαίνουν αναλυτές, η Τεχεράνη επιχειρεί να δημιουργήσει κλίμα φόβου σε συμμάχους των ΗΠΑ στην περιοχή και να πιέσει την Ουάσιγκτον να επιδιώξει γρήγορα μια συμφωνία κατάπαυσης του πυρός.

Δεν είναι σαφές για πόσο ακόμη μπορεί να συνεχιστεί αυτή η τακτική.

Πριν από την έναρξη των συγκρούσεων εκτιμάται ότι το Ιράν είχε κατασκευάσει δεκάδες χιλιάδες drones τύπου Shahed, ωστόσο οι πρόσφατες επιδρομές των ΗΠΑ και του Ισραήλ πιθανόν να έχουν επηρεάσει σημαντικά τα αποθέματά του.

Βίντεο που δημοσίευσε το ιρανικό πρακτορείο Fars News Agency δείχνει σειρές drones μέσα σε υπόγειο καταφύγιο, χωρίς ωστόσο να είναι γνωστό πότε τραβήχτηκε το υλικό.

Σύμφωνα με τον ναύαρχο Cooper, οι εκτοξεύσεις drones από το Ιράν έχουν ήδη μειωθεί κατά 83% από την πρώτη ημέρα των συγκρούσεων, ενώ η χρήση βαλλιστικών πυραύλων έχει υποχωρήσει κατά περίπου 90%.

Παρά τη μείωση, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι τα drones χαμηλού κόστους παραμένουν ένα από τα πιο αποτελεσματικά όπλα ασύμμετρου πολέμου στη σύγχρονη εποχή.